از کاخ اردشیر بابکان چه خبر؟

محور ساسانی فارس جهانی شد

مسیری تاریخی از فیروزآباد تا بیشابور و سروستان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد تا ایران بیست‌وسومین پرونده تاریخی خود را جهانی کند. با موفقیت پرونده محور ساسانی پارس (منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس) آثاری چون شهرگور، بنای آتشکده و کاخ اردشیر بابکان، شهر تاریخی بیشابور، قلعه دختر، نقوش برجسته فیروزآباد، تنگ چوگان و غار شاپور در فهرست جهانی جای گرفتند. تقریبا یک‌ سال پیش بود که «شهروند» در گزارشی به بهانه پرونده ثبت جهانی این محور تاریخی در استان فارس، به کاخ اردشیر بابکان، بنیانگذار حکومت ساسانیان پرداخته بود؛ اثر مهم ١٨٠٠ ساله‌ای که حریم درجه یک آن در شهرستان فیروزآباد به قبرستان تبدیل شده و علاوه بر این در سال‌های گذشته از ساخت‌وساز بدون مجوز و جاده‌سازی و عبور خودروهای سنگین در اطرافش در امان نمانده است. این بنای ساخته‌شده از سنگ پاره و ملات گچ، با معماری شگفت‌آور که چشمه‌ای درست رو‌به‌روی آن می‌جوشد، اما بالاخره زمانی مورد توجه قرار گرفت که نامش در پرونده ثبت جهانی محور ساسانی فارس آمده؛ برای همین چند ماه قبل از آمدن ارزیابان یونسکو خبر آمد که دفن مرده در حریم این کاخ ییلاقی ممنوع شده است.
تلاش برای تهیه این پرونده از چهار سال پیش آغاز شده بود اما درنهایت پرونده محور ساسانی فارس بهمن ‌ماه پارسال راهی یونسکو شد تا در کمیته میراث جهانی ‌‌سال ۲۰۱۸ بررسی شود. این پرونده خلق نخستین گنبد در جهان، دقیق‌ترین شهر دایره‌ای در جهان و اولین‌ها را در استفاده از سیستم شهرسازی، کاخ، تکنولوژی مواد و مصالح در خود دارد. با وجود این موفقیت در اجلاس بحرین اما عوامل تهدید این آثار هنوز در جای خود باقی‌اند. مثلا درباره کاخ اردشیر که یکی از مهمترین آثار این مجموعه است اگر چه شهریور ماه مدیرکل میراث فرهنگی استان به «شهروند» خبر داده بود که از ١٢ شهریور ٩۶ دفن مرده در حریم این اثر ممنوع شده اما آخرین خاکسپاری در این گورستان بهمن ٩۶ بود. حل مشکل کاخ اردشیر که از ۵‌ سال پیش مطرح شده، به این سادگی‌ها نیست. اگر چه اقدامات مرمتی روی این اثر و تلاش برای ثبت آن در فهرست جهانی را نمی‌توان منکر شد، اما مشکل اصلی در کاخ اردشیر، مسأله حریم است. تا وقتی که گورستان جایگزینی برای اهالی فیروزآباد در نظر گرفته نشود، توسعه قبرستان ادامه خواهد داشت. تا وقتی نظارت نباشد و ابزار قانونی به کار نیاید، ساخت‌وساز در حریم این اثر که روستای آتشکده ساخته‌شده در اطراف آن قدمت بالایی ندارد، ادامه خواهد داشت. این مسأله‌ای است که در اجلاس یونسکو هم به آن اشاره شد. همین حالا در مجموعه جهانی پاسارگاد یکی از مشکلات اصلی رعایت‌نکردن حریم اثر است: اضافه‌شدن ده‌ها تیر چراغ برق، ساخت کارخانه رب و تجاوزهای دیگر به حریم این اثر.
فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران پیش از این شامل ٢٢ مکان (٢١ اثر میراث فرهنگی و یک اثر میراث طبیعی) بود و حالا با اضافه‌شدن محور ساسانی به ٢٣ رسیده است. پرونده دیگری که از سوی ایران در این اجلاس درحال بررسی است و ١٣ تیر سرانجامش معلوم می‌شود، منطقه حفاظت‌شده ارسباران است که هنوز پذیرفته نشده و سرانجام آن در اجلاس روز سیزدهم تیر در شهر منامه بحرین معلوم خواهد شد.