موج‌سواری روی شهرت سریال محبوب این روزها

بازی نابسامان تاج‌وتخت در بازار کتاب

پولاد امین| خالق اصلی سریال بازی تاج‌وتخت نویسنده‌ای است به ‌نام جورج آر.آر مارتین؛ که با کتاب نغمه آتش و یخ منبع اصلی الهام سازندگان سریال بوده. مارتین نوشتن نغمه آتش و یخ را در ‌سال ۱۹۹۱ شروع و آن را در ‌سال ۱۹۹۶ منتشر کرد. کتابی ‌که در ابتدا قرار بود سه‌گانه‌ای به سبک‌وسیاق دیگر رمان‌های بزرگ فانتزی باشد، ولی مارتین در ادامه راه اعلام کرد این مجموعه را در هفت جلد روایت خواهد کرد. هفت جلد با نام‌های بازی تاج‌وتخت، نبرد پادشاهان، یورش شمشیرها، ضیافتی برای کلاغ‌ها، رقص با اژدهایان، بادهای زمستان و رویایی از بهار؛ که البته این دو رمان آخر هنوز عرضه نشده‌اند و نویسنده عنوان کرده که درحال تکمیل نگارش آنهاست.

 

 

بعد از محبوبیت جهانی بازی تاج‌وتخت مترجمان بی‌شماری به ‌سوی آثار جورج آر.آر مارتین لشکر کشیدند. مترجمانی که به ‌واسطه نبود کپی‌رایت دست بازی در استفاده و حتی سوءاستفاده از آثار داشتند؛ و ناگاه دیدیم که ترجمه‌های رنگارنگی از این رمان‌ها به بازار عرضه شد. ترجمه‌هایی از مترجمینی چون سحر مشیری، رویا خادم‌الرضا، کیارش آفاقی، میلاد بابانژاد، علی نصرالهی، مهرزاد جعفری و حتی گروهی به‌ نام وینترفل…

اولین مترجمی‌ که صحبت از کپی‌رایت و حق ترجمه مجموعه نغمه آتش و یخ کرد، میلاد بابانژاد بود. او که اولین کتاب مارتین را هم روانه کتابفروشی‌ها کرده بود، خبری از خرید حق رایت کتاب به ‌اضافه دست‌نوشته‌ای از جورج آر.آر مارتین داد. خبری که البته بعدتر به این شکل تکمیل شد که به ‌دلیل عدم همکاری انتشارات آذرباد و خودداری از پرداخت تنها 720دلار برای خرید حق تکثیر کتاب از مالک اثر، این مترجم به همکاری خود با این انتشارات پایان می‌دهد.

بعد از او نوبت به مترجمی به‌ نام میلاد فشتمی رسید تا او از خرید رایت این مجموعه بگوید. طبق ادعای او، نشر بهنام موفق به خریداری کپی‌رایت ترجمه و انتشار تمامی آثار جورج آر.آر مارتین به زبان فارسی شده، و در واقع امتیاز ترجمه و نشر تمامی آثار مارتین به زبان فارسی در تمامی کشورهای فارسی‌زبان به نشر بهنام واگذار شده است. ماجرایی که این نیز به نتیجه نرسید؛ و در سال‌های بعد تنها انتشاراتی که کتابی از این مجموعه را به بازار نفرستاد، همین نشر بهنام بود.

دیروز مدیر نشر بهنام گفت که چرا دنبال انتشار آثار این نویسنده محبوب نرفته است. جمال خداپناهی مدیر نشر بهنام می‌گوید که این انتشارات به دلیل محتوای کتاب بازی تاج‌وتخت ‌که داستانش براساس روابط خاص بنا شده و می‌دانستند که امکان ترجمه، اشاره یا بیانش وجود نداشت، سراغ این کار را نرفته و آن را کنار گذاشته؛ ولی سایر ناشران بی‌توجه به این مسأله، اقدام به چاپ ترجمه‌هایی ناقص کرده‌اند.

خداپناهی ماجرا را به تفصیل بیان می‌کند: «حدود 10‌سال پیش میلاد فشتمی 10 فصل کتاب بازی تاج‌وتخت را ترجمه کرد. در فصل هفت این قصه، مطلبی هست که تمام داستان نغمه آتش و یخ را تحت‌‎الشعاع خود قرار می‌دهد و این اتفاق به ‌هیچ‌وجه در ایران قابل ترجمه نیست. درحالی ‌که تمام جنگی که در این داستان اتفاق می‌افتد، به این دلیل است که تنها شاهدی که اتفاقا به قتل هم می‌رسد، پیش از مرگش این راز را به کسی گفته و در قصه مشهود می‌شود».

با این اوصاف یعنی تمام کتاب‌های چاپ‌شده، از انگیزه اصلی تمام این رخدادها بی‌اشاره گذشته‌اند؟ جمال خداپناهی در صحبت با موج جعلی‌بودن روایت تمام کتاب‌های ترجمه‌شده را تأیید می‌کند: «کتابی ترجمه کرده‌اند که زیربنا و اساسش بر واقعه و روابطی‌است که امکان ترجمه، اشاره و بیانش وجود ندارد و اصل موضوع که همه جنگ‌ها به خاطرش اتفاق افتاده، وجود ندارد! و در واقع هرچه که چاپ شده، ساخته مترجم و ناشر است. این یک قصه من‌درآوردی است و باید پرسید وقتی فصل هفتم آن ترجمه نشده، چگونه مابقی آن با این متن غلط ترجمه شده»؟

مدیر نشر بهنام ترجمه‌های موجود را موج‌سواری روی شهرت سریال می‌خواند: «بعضی از آثار آنقدر ارزشمندند که نباید بهشان دست زد، ازجمله همین کار. چون نمی‌توانیم هرمتنی را که دلمان خواست، تغییر دهیم و باید از خیر ترجمه آنها گذشت. قاطبه کسانی که ترجمه کرده‌اند، جوانان گمنامی بوده‌اند که زیرنویس فیلم ترجمه می‌کردند و اصولا توان و اطلاعات کافی برای ترجمه یک متن ادبی را ندارند»!