‏13‌سال پس از تلاش جمهوری آذربایجان برای قراردادن جنگل‌های هیرکانی در فهرست یونسکو کارشناسان IUCN جنگل‌‏های شمال ایران را شایسته ثبت شدن دانستند

مخمل سبزخزر در فهرست نجات

➊ چهل و سومین اجلاس کمیته میراث جهانی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) از ‏دوشنبه گذشته (۱۰ تیر) با حضور ۱۸۰ کشور؛ ازجمله ایران در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان آغاز به کار ‏کرد و برای ما با خبر خوش جلب اکثریت آرای موافق برای ثبت جهانی دومین اثر بزرگ طبیعی ادامه پیدا ‏کرد.

➋ قبل از ایران، کشور آذربایجان پا پی ثبت جنگل‌های هیرکانی شده بود، اما در‌سال 1385. نمایندگان این ‏کشور درحالی توقع ثبت جهانی پهنه جنگلی خزری آذربایجان را داشتند که سهم این کشور از این وسعت ‏جنگلی بیش از 20‌هزار هکتار است و در مقابل سهم ایران 1.9‌میلیون هکتار. جنگل‌هایی که قدمت آن 40میلیون‌سال تخمین زده می‌شود و از آن به‌عنوان تنها باقیمانده جنگل‌های دوره ژوراسیک در جهان یاد می‌‏شود.

 

محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی کشور گفته است که جنگل‌های هیرکانی براساس معیار «9» ‏یعنی «فرآیندهای اکولوژیک درحال توالی و تکامل» از معیارهای میراث طبیعی در یونسکو و با رأی مثبت ‏اعضای یونسکو در فهرست میراث طبیعی جهانی ثبت شد‎.‎‏ به گفته او تصویبِ ثبت پرونده در یونسکو بسیار ‏سریع و به اتفاق آرا رخ داده است: «همه با هم درباره‌ ارزش‌های این جنگل متفق‌القول بودند و‎ «IUCN» ‎نیز گزارش بسیار خوبی درباره‌ جنگل ارایه داد، این نشان‌دهنده‌ کیفیت بالای تدوین پرونده و وجود اتحاد ‏بین مسئولان، جامعه محلی، سمن‌ها و محیط‌ زیست و منابع طبیعی بود‎.‎‏»‏ در بررسی این پرونده، نخست نماینده اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت‎ (IUCN) ‎اطلاعاتی را درباره ‏جنگل‌های هیرکانی و تاریخچه آن و پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری آن ارایه داد. همچنین اطلاعاتی درباره ‏تهدیدهایی که این محوطه با آن رو‌به‌روست مانند قطع غیرقانونی درختان و شکار غیرقانونی مطرح شد‎.‎‏ ‏دست آخر هم با تأیید کارشناسان ‏IUCN‏ در چهل و سومین اجلاس یونسکو، جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان ‏دومین میراث طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید

شهروند| سیزده ‌سال بعد از تلاش کشور آذربایجان برای ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی به نام خود، این ‏جنگل‌ها به نام ایران جهانی شد. جنگل‌های هیرکانی یا خزری همان نوار سبز و باریکی است که روی نقشه ‏ایران، در طول سواحل جنوبی دریای خزر و نیمرخ شمالی رشته‌کوه‌های البرز پیش رفته؛ همان جنگل‌های ‏کهنسال که فسیل زنده نام گرفته ‌است؛ بازمانده‌های دوره سوم زمین‌شناسی که عصر یخبندان را هم پشت ‏سر گذاشته است. با اتفاقی که دیروز در اجلاس جهانی یونسکو در باکو افتاد، ایران سه‌سال بعد از ثبت جهانی ‏کویر لوت، بخش دیگری از طبیعت را در فهرست حافظه جهانی جای داد تا تنوع اقلیمی این سرزمین را برای ‏همه تصویر کند. ‏

جنگل‌های کهنسال پهن‌برگی که از دیروز نامش جهانی شده، گونه‌های گیاهی بومی و گونه‌های جانوری ‏ارزشمندی را در خود جای داده، اما در دهه‌های اخیر مدام در معرض تهدید بوده؛ یک روز با برداشت ‏غیرقانونی از منابع جنگلی، یک روز با ساخت‌وساز و تصرف غیرقانونی زمین‌ها، روزی با چرای بی‌رویه و روز ‏دیگر با توسعه بی‌رویه کشاورزی و توسعه ناپایدار گردشگری. با تمام فشارها حالا که کارشناسان اتحادیه ‏بین‌المللی حفاظت از طبیعت‎ (IUCN) ‎ ارزش 300‌هزار هکتار از این اکوسیستم را تأیید کرده‌اند، نوبت ‏حمایت بیشتر از جنگل است.‏

حرف و حدیث‌های جلسه چهل و سوم یونسکو

مهرماه‌ سال پیش بود که ارزیابان یونسکو برای بررسی پرونده جنگل‌های هیرکانی با هدف ثبت در فهرست ‏میراث جهانی، به ایران آمدند. همان وقت یونسکو از موسسه دیگری به نام ‏IDCA‏ هم دعوت کرد تا از مناطق ‏جنگل‌های هیرکانی ایران دیدن کنند. بازرسان یونسکو با شرکت در نمایشگاه عکس هیرکانی که ۳۰ مهر ‏‏۱۳۹۷ به وسیله کمیسیون ملی یونسکو در ایران برگزار شد، توجه افکار عمومی به این میراث بزرگ را تأیید ‏کردند؛ میراث بزرگی که بخش‌هایی از پنج استان گلستان، گیلان، مازندران، سمنان و خراسان شمالی را ‏پوشانده است. ‏
چهل و سومین اجلاس کمیته میراث جهانی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) از ‏دوشنبه گذشته (۱۰ تیر) با حضور ۱۸۰ کشور؛ ازجمله ایران در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان آغاز به کار ‏کرد و برای ما با خبر خوش جلب اکثریت آرای موافق برای ثبت جهانی دومین اثر بزرگ طبیعی ادامه پیدا ‏کرد. با این اتفاق یونسکو برای بیست و چهارمین بار به جهانی بودن میراث‌های تاریخی و طبیعی ایران ادای ‏احترام کرد‎.‎اکنون ایران 24 اثر تاریخی و طبیعی ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد که شامل ۲۲ اثر ‏تاریخی و دو اثر طبیعی (بیابان لوت و جنگل‌های هیرکانی) است.‏
محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی کشور گفته است که جنگل‌های هیرکانی براساس معیار «9» ‏یعنی «فرآیندهای اکولوژیک درحال توالی و تکامل» از معیارهای میراث طبیعی در یونسکو و با رأی مثبت ‏اعضای یونسکو در فهرست میراث طبیعی جهانی ثبت شد‎.‎‏ به گفته او تصویبِ ثبت پرونده در یونسکو بسیار ‏سریع و به اتفاق آرا رخ داده است: «همه با هم درباره‌ ارزش‌های این جنگل متفق‌القول بودند و‎ «IUCN» ‎نیز گزارش بسیار خوبی درباره‌ جنگل ارایه داد، این نشان‌دهنده‌ کیفیت بالای تدوین پرونده و وجود اتحاد ‏بین مسئولان، جامعه محلی، سمن‌ها و محیط‌ زیست و منابع طبیعی بود‎.‎‏»‏ در بررسی این پرونده، نخست نماینده اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت‎ (IUCN) ‎اطلاعاتی را درباره ‏جنگل‌های هیرکانی و تاریخچه آن و پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری آن ارایه داد. همچنین اطلاعاتی درباره ‏تهدیدهایی که این محوطه با آن رو‌به‌روست مانند قطع غیرقانونی درختان و شکار غیرقانونی مطرح شد‎.‎‏ ‏دست آخر هم با تأیید کارشناسان ‏IUCN‏ در چهل و سومین اجلاس یونسکو، جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان ‏دومین میراث طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید، اما جلسات تا 19 تیر ادامه خواهد ‏داشت.‏ ‏موافقت با این پرونده درحالی است که تیر ماه‌سال گذشته پرونده جنگل‌های ارسباران برای ثبت در میراث ‏طبیعی جهان به یونسکو رفت، اما نتوانست نظر مساعد کمیته حفاظت از محیط‌زیست این سازمان بین‌المللی ‏را جلب کند. تخریب‌ها یکی از موانع بزرگ ثبت جهانی عرصه‌های جنگلی ایران تا به امروز بوده. ما تجربه‌های ‏ناموفق دیگری هم در این زمینه داشته‌ایم؛ وقتی در سال‌های گذشته جنگل‌های حرای قشم در فهرست ‏جهانی ژئوپارک‌ها ثبت شد، اما سرانجام کارت قرمز گرفت و از این فهرست بیرون آمد. ‏

جمهوری آذربایجان پا پیش گذاشته بود

قبل از ایران، کشور آذربایجان پا پی ثبت جنگل‌های هیرکانی شده بود، اما در‌سال 1385. نمایندگان این ‏کشور درحالی توقع ثبت جهانی پهنه جنگلی خزری آذربایجان را داشتند که سهم این کشور از این وسعت ‏جنگلی بیش از 20‌هزار هکتار است و در مقابل سهم ایران 1.9‌میلیون هکتار. جنگل‌هایی که قدمت آن 40میلیون‌سال تخمین زده می‌شود و از آن به‌عنوان تنها باقیمانده جنگل‌های دوره ژوراسیک در جهان یاد می‌‏شود. کارشناسان یونسکو اما پس از بررسی‌هایشان، به دلیل سهم ۲۰‌هزار هکتاری جمهوری آذربایجان در ‏مقابل سهم ۲‌میلیون هکتاری ایران، درخواست آنها را رد کردند. بعد از این بود که ایران ثبت مشترک این ‏جنگل‌ها را به آذربایجان پیشنهاد داد، اما یک اختلاف نگذاشت این شراکت سربگیرد. ازجمله موارد اختلافی، ‏این بود که باوجود قوانین یونسکو مبنی بر ثبت اسامی کشورهای دارای آثار تاریخی و طبیعی مشترک به ‏ترتیب حروف الفبا، ایران مخالف ثبت نام آذربایجان پیش از نام ایران در سند این اثر بود؛ چرا که سهم اندک ‏آذربایجان از این جنگل در مقابل سهم ایران، قابل قیاس نبود‎.‎تمام این ماجراها باعث شد ایران‌سال گذشته پرونده ثبت جنگل‌های هیرکانی را به تنهایی به یونسکو تحویل ‏بدهد. در اجلاس دیروز هم نماینده کشور آذربایجان با بیان این‌که این محوطه دو کشور را شامل می‌شود، ‏گفت: «دولت آذربایجان اقدامات مهمی برای محافظت از جنگل‌های هیرکانی انجام داده است. متاسفیم که ‏نتوانستیم این پرونده را به صورت مشترک با ایران ارایه دهیم، اما درخواست داریم که آذربایجان نیز لحاظ ‏شود‎.‎‏»‏
سرانجام این طور بود که ایران پس از انتظار بسیار، نخستین پهنه جنگلی خود را به ثبت جهانی رساند. دیروز ‏با وجود حمایت کشور آذربایجان در اجلاس برای ثبت پرونده‌ جنگل‌های هیرکانی، نمایندگان ایران برای ‏الحاق دو‌درصد جنگل هیرکانی که در آذربایجان وجود دارد، به پرونده اعلام آمادگی کرده‌اند. ‏