سود و زیان افزایش آسمان‌خراش‌های پایتخت/ 980ساختمان بلند 12طبقه و بیش از آن در تهران وجود دارد

بررسی نظر موافقان و مخالفان مصوبه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران درخصوص آزاد شدن بلندمرتبه‌سازی

اواخر آذر امسال بود که شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران، مکان‌یابی و ضوابط و مقررات ساخت بناهای بلندمرتبه (بیش از 12طبقه) در محدوده شهر تهران را تصویب کرد؛ مصوبه‌ای که نگرانی‌هایی را همراه داشت و عده‌ای آن را زمینه‌ساز فساد و رانت و مخدوش شدن چهره شهر دانستند و گفتند که بلندمرتبه‌سازی بدون ضابطه و مقررات سبب آشفتگی در شهر شده و نتیجه‌ای جز بی‌نظمی نخواهد داشت.

به گزارش همشهری ،در مقابل برخی از کارشناسان حوزه شهری هم در حمایت از این مصوبه گفتند که جمعیت تهران همچنان در حال ‌رشد است؛ بنابراین می‌توان از طریق بلندمرتبه‌سازی از یک‌سو سبب توسعه شهر شد و از سوی دیگر مسکن شهروندان را تأمین کرد. بهروز مرباغی، دانش‌آموخته حوزه شهرسازی و عضو کانون معماران ایران هم اجرای مصوبه بلندمرتبه‌سازی را ضرورت شهر دانست و به همشهری گفت: «کلانشهرها در حال ‌توسعه و پیشرفت هستند و تهران هم از این امر مستثنی نیست و به همین دلیل باید به برخی از طرح‌های شهری نگاه خوش‌بینانه‌تری داشت. بلندمرتبه‌سازی فی‌نفسه اقدام بدی نیست و به‌نوعی نیاز جامعه و شهر و شهروندان است، اما اهمیت دارد که با چه ضوابطی و در چه نقاطی از شهر انجام شود.» به‌گفته او، برج‌سازی در مناطق غربی و جنوبی که فضای خالی وجود دارد، منطقی است، اما در مناطق شمالی که از جمعیت، ساختمان و حتی بار ترافیکی، اشباع شده کار درستی نیست و قطعا سبب بروز مشکلات متعددی در حوزه شهری ازجمله عدم‌تأمین پارکینگ، دسترسی نامناسب به امکانات خدماتی و رفاهی، عدم‌امدادرسانی مناسب در مواقع بحرانی و… خواهد شد.

قد کشیدن برج‌ها در پایتخت
ساخت برج‌ها در تهران به دهه 80بازمی‌گردد و آن سال‌ها قانون خاصی برای بلندمرتبه‌سازی وجود نداشت و شهرداری تهران به تشخیص خود و در کمیسیون ماده 5مجوز این بناها را صادر می‌کرد و همین امر سبب شد تا سال 94ساختمان‌های بلندمرتبه (بیش از 12طبقه) افسارگسیخته و قارچ‌گونه در پایتخت یکی پس از دیگری بنا شوند. گرچه آمار دقیقی از برج‌های تهران وجود ندارد، اما گفته می‌شود بیش از 980ساختمان بلند 12طبقه و بیش از آن در تهران وجود دارد که بخش زیادی از آنها در معابر کم‌عرض ساخته شده‌اند. همچنین براساس اصول شهرسازی در بلندمرتبه‌سازی 30تا 40درصد مجوز سطح اشغال بنا داده می‌شود و 60تا 70درصد فضا هم به محوطه‌سازی و ایجاد فضای سبز اختصاص دارد که به‌گفته کارشناسان حوزه شهری، سازندگان برج‌ها به‌دلیل ملاحظات اقتصادی به ضوابط پایبند نبودند.

آزاد‌سازی‌ بعد از 6سال
حدود 6سال خبری از برج‌سازی‌ در تهران نبود تا اینکه آذر امسال فرزانه صادق‌مالواجرد، دبیر شورای‌عالی شهرسازی و معماری از آزادسازی بلندمرتبه‌سازی خبر داد و گفت: «کنترل ساخت‌وسازها، کنترل گسترش افقی شهر، بهره‌وری بهینه از زمین، ایجاد ارزش‌افزوده در بافت‌های ناکارآمد، امکان حفظ باغ‌ها و فضای سبز شهری، جلوگیری از پراکنده‌سازی بلندمرتبه در سطح شهر و هدایت آن به محورها و پهنه‌های مناسب بلندمرتبه و با رویکرد برنامه‌ریزی در شهر و براساس اصول شهرسازی، اهداف مصوبه مکان‌یابی و ضوابط و مقررات ساخت بناهای بلندمرتبه در تهران هستند.» هرچند در این مصوبه ضوابط بلندمرتبه‌سازی تعیین شده، اما همچنان این نگرانی وجود دارد، تا وقتی رعایت ضوابط در شهر عملیاتی نشود، قطعا این مصوبه هم نتیجه‌ای جز هرج‌ومرج در شهر نخواهد داشت. مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران با حمایت از این مصوبه و پاسخ‌ دادن به برخی از نگرانی‌ها گفت: «براساس ابلاغیه شورای‌عالی معماری و شهرسازی قرار است برج‌سازی‌ با ضوابط انجام شود و پیشنهاد ما هم این بود که با رعایت ضوابط و البته در نقاط خاصی این کار صورت گیرد و امیدواریم اینچنین شود.» اما مهدی عباسی، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران با بیان اینکه ایراداتی در این مصوبه‌وجود دارد، گفت: «آنچه در ابلاغیه شورای‌عالی شهرسازی و معماری ذکر شده به‌نظر کارشناسی نیست. بلندمرتبه‌سازی مقوله پیچیده‌ای است و نیاز به بررسی‌های دقیق دارد و ضروری است تا در این اقدام مهم همه جوانب بررسی شود؛ به‌طور مثال آیا نقاطی که برای بلندمرتبه‌سازی شناسایی شده‌اند به لحاظ قرار گرفتن روی گسل یا بارگذاری جمعیت هم مورد بررسی قرار گرفته‌اند؟» به هر حال این مصوبه از سوی شورای‌عالی معماری و شهرسازی ابلاغ شده و باید منتظر بود و دید مدیریت شهری چه تصمیمی برای اجرایی شدن آن دارد.

شهرهایی که آسمان‌خراش نیاز داشتند
بررسی روند ساخت آسمان‌خراش‌ها در جهان نشان می‌دهد که گرایش به ساختن بنا‌های خیلی بلند و چشمگیر در شهر‌های بزرگ جهان کاهش داشته است. بخشی از این کاهش می‌تواند به‌دلیل بحران‌های ناشی از بیماری کرونا باشد که امور اداری مربوط به تجارت و کسب‌وکار را کاهش داد و در نتیجه بر درآمد واحد‌های اداری تأثیر گذاشت، اما نکته اینجاست که میزان پروژه‌های آسمان‌خراش‌سازی‌ هم کاهش قابل توجهی را نشان می‌داد و این نمی‌تواند صرفا به‌دلیل همه‌گیری کرونا باشد.
ایجاد آسمان‌خراش‌های بالای 200متر از قرن19 و به‌دنبال اختراع فناوری‌های بهتر برای تولید فولاد و سیمان شروع شد. در نیمه اول قرن بیستم و تا پایان جنگ جهانی دوم این انحصار در اختیار اروپا و بیشتر از آن آمریکا بود. در دوران توسعه جهانی که چند دهه بعد از آن فرارسید، کشور‌های دیگری مانند ژاپن و بلوک شرق هم به این گروه پیوستند و در شهرهای خود آسمان‌خراش‌هایی ساختند که کاربرد مخابراتی یا اداری داشتند.
در اواخر قرن بیستم در شهر‌های حاشیه خلیج‌فارس و آسیای جنوب شرقی هم برج‌های بسیار بلند ساخته شدند. در میانه سال‌های 90 میلادی رکود اقتصادی باعث کاهش ساخت آسمان‌خراش‌ها شد اما روند، به سرعت به حالت عادی برگشت و در پایان قرن شتاب بیشتری گرفت. در سال2010 شتاب باز هم بیشتر شد و کشور چین تعداد زیادی از پروژه‌ها را به نتیجه رساند.
در 10سال گذشته مرکز ساخت آسمان‌خراش‌های بلند جهان در شهرهای چین و در چند مورد شهر‌های حاشیه جنوبی خلیج‌فارس بوده است. درست مثل برج‌های پتروناس که با حدود 450متر ارتفاع نماد توسعه کوالالامپور، پایتخت مالزی شدند و از همه مهم‌تر برج خلیفه با ارتفاع 800متر است که بلندترین بنای حال حاضر جهان به‌شمار می‌رود. برج خلیفه را نباید با (برج) هتل‌العرب که به شکل بادبان کشتی ساخته شده و حدود 300متر ارتفاع دارد اشتباه گرفت. هتل العرب اکنون یکی از نماد‌‌های گردشگری امارات متحده عربی در تبلیغات تور‌های گردشگری است. تا چندسال پیش تصور می‌شد که روند ساخت برج‌های بلندمرتبه همچنان ادامه داشته باشد اما مهم‌ترین بازیگر این عرصه یعنی چین در مسیری معکوس، ایجاد بنا‌هایی که بیش از حد بلند باشد را در شهر‌هایی با جمعیت عادی ممنوع کرده است.
برخی اطلاعات نیز نشان می‌دهد که در 20سال گذشته و همزمان با واردشدن چین و امارات متحده به برج‌سازی‌، ساخت آسمان‌خراش جدید در شهر‌های آمریکای شمالی، کاهش داشته است. از طرف دیگر بحث‌های فراوانی درباره جنبه محیط‌زیستی این سازه‌های بزرگ و میزان مصرف انرژی و مواد اولیه آنها مطرح شده است. معماران با همین انگیزه ساختمان‌های جدیدی را طراحی کردند که برای کنترل دما و نور انرژی کمتری مصرف کنند یا بتوانند آب مصرفی را تصفیه و بازچرخانی کنند. با پایان‌یافتن همه‌گیری کرونا، دفاتر اداری دوباره به‌کار می‌پردازند و پروژه‌های برج‌سازی نیمه‌کاره نیز به‌سوی اتمام عملیات ساختمانی و بهره‌برداری می‌روند اما بازگشت به دوران جنون‌آمیز برج‌سازی ممکن است دور از انتظار باشد.

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.