دومینوی دیپلماسی موفق

بعد از عربستان نوبت به مصر رسید؛ تاثیر ارتقای روابط میان ایران و کشورهای عربی در گفت و گوی «شهروند» با کارشناسان

[محسن عادل] توسعه روابط دیپلماسی با کشورهای همسایه در عرصه‌های مختلف سیاسی و اقتصادی یکی از وعده‌های دولت سیزدهم به شمار می‌آمد که در ماه‌های گذشته در مسیر آن گام برداشته است. دولت سیزدهم در راستای منافع ملی و چندجانبه‌گرایی سیاسی- اقتصادی و توجه به همسایگان، رفت‌وآمدهای متعددی به کشورهای منطقه داشته که احتمال از سرگیری روابط میان ایران و عربستان یکی از این فعالیت‌های پررنگ به شمار می‌آید. تکاپوی دیپلماسی همسایگی در دولت از چشم رهبر انقلاب هم دور نمانده به طوری‌ که ایشان در دیدار با سلطان عمان از گسترش و تقویت روابط با کشورهای همسایه و منطقه در دولت سیزدهم ابراز خرسندی کردند و آغاز روابط مجدد ایران و عربستان را نتیجه سیاست خوب دولت رئیسی دانستند. فعالیت‌هایی که علاوه بر ایجاد تحولات مثبت در منطقه احتمال از سر‌گیری یا تقویت روابط جمهوری اسلامی ایران با سایر کشورهای عربی از جمله مصر را تقویت کرده است.سخنگوی دولت هم روز گذشته از آمادگی دولت برای از سرگیری روابط با مصر خبر داد و گفت : رئیس جمهوری به وزارت خارجه ماموریت داده تا موضوع را به طور جدی پیگیری کند.  «شهروند» به همین منظور آرا و نظرات کارشناسان را درخصوص تاثیرات ارتقای روابط ایران و کشورهای عربی واکاوی کرده است.

 

 [محسن عادل] توسعه روابط دیپلماسی با کشورهای همسایه در عرصه‌های مختلف سیاسی و اقتصادی یکی از وعده‌های دولت سیزدهم به شمار می‌آمد که در ماه‌های گذشته در مسیر آن گام برداشته است. دولت سیزدهم در راستای منافع ملی و چندجانبه‌گرایی سیاسی- اقتصادی و توجه به همسایگان، رفت‌وآمدهای متعددی به کشورهای منطقه داشته که احتمال از سرگیری روابط میان ایران و عربستان یکی از این فعالیت‌های پررنگ

دولت سیزدهم از آغاز به‌کار خود بر اولویت سیاست منطقه‌ای در عرصه دیپلماسی تاکید داشته و حل‌وفصل مشکلات منطقه‌ای و تنش‌زدایی و تقویت روابط با همسایگان در حوزه سیاسی- اقتصادی را در دستور کار خود قرار داده است. به اذعان بسیاری از کارشناسان، میان ایران و کشورهای عربی با توجه به اشتراکات فرهنگی، دینی و مجاورت جغرافیایی ظرفیت بسیار خوبی برای توسعه همکاری‌های سیاسی- اقتصادی وجود دارد. موضوعی که زهیر اصفهانی، تحلیلگر مسائل بین‌المللی، نیز بر آن تاکید دارد. او در تشریح این مسئله به «شهروند» می‌گوید: «تنش‌زدایی میان کشورهای منطقه که با ازسرگیری روابط ایران و عربستان آغاز شد، فرصت مغتنمی است که می‌تواند ضمن ارتقای امنیت منطقه، زمینه اقتدار جهان اسلام را نیز فراهم سازد.»

انزوای تل‌آویو،  نتیجه همکاری کشورهای اسلامی
از منظر این کارشناس، توسعه رابطه و کاهش تنش‌های سیاسی میان کشورهای اسلامی بازی بُرد- بُرد است که انزوای تل‌آویو را به‌دنبال خواهد داشت. گفته‌‌ای که آمار‌ها و ارقام نیز بر آن صحه می‌گذارد. به‌طور مثال درحالی‌که صادرات مصر به اسرائیل در سال ۲۰۲۲ بالغ بر ۹۵/۱۸۷ میلیون دلار و واردات مصر از اسرائیل در همین سال بالغ بر ۲۶/۱ میلیارد دلار بوده است. واردات مصر از ایران در سال ۲۰۲۲ بالغ بر ۰۸/۵ میلیون دلار و صادرات مصر به ایران در همین سال ۴۲/۱ میلیون دلار بوده است. اصفهانی معتقد است که ازسرگیری روابط ایران و مصر که اخیرا در رسانه‌های بین‌المللی مطرح شده است، می‌تواند این اعداد و ارقام را در سال‌های آتی تغییر دهد. همانطور که این مدرس علوم سیاسی به آن اشاره کرد گمانه‌زنی درخصوص ازسرگیری روابط میان ایران و مصر، مسئله‌ای است که این روزها در رسانه‌های بین‌المللی و داخلی هر دو کشور مطرح می‌شود. براساس گزارش الفرات نیوز، رسانه مصری در دوره اخیر به‌ویژه در پی توافق ایران و عربستان، محافظه‌کاری مصر نسبت به ایران کاهش یافته و این کشور خواستار کم کردن تنش‌ها با تهران است.

پایان سیطره آمریکا بر خاورمیانه

توسعه روابط کشورهای عربی با جمهوری اسلامی ایران یکی از پرسش‌های مطرح شده در رسانه‌های بین‌المللی در چند هفته اخیر است. زهیر اصفهانی در پاسخ به این پرسش می‌گوید: «چین در چند سال اخیر سعی کرده است که نفوذ اقتصادی-سیاسی خود را در خاورمیانه بهبود بخشد، در نتیجه این سیاست سیطره یک‌سویه آمریکا در منطقه به پایان رسیده است و دولت‌های منطقه سعی دارند که به‌طور مستقل و متوازن‌تر سیاست‌خارجی خود را تنظیم‌گری کنند.»
در همین راستا محمد السعید ادریس، استاد علوم سیاسی و رئیس واحد مطالعات عربی و منطقه‌ای در مرکز مطالعات سیاسی و استراتژیک الاهرام در مصر، پیش‌بینی کرده است که مصر روابط خود را با ایران و ترکیه در ماه‌های آتی بهبود بخشد.

بازی برد- برد

اما چرخش دولت‌های عربی به‌سوی ایران چه نتایج و منافعی برای ایران به‌دنبال خواهد داشت؟ پرسش دیگری که «شهروند» در گفت‌وگو با اصفهانی مطرح کرده است. این کارشناس و تحلیلگر بین‌المللی معتقد است که دیپلماسی متوازن و فعال با کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای در عرصه‌های مختلف سیاسی و اقتصادی یکی از وعده‌های دولت سیزدهم به شمار می‌آمد که در یک‌سال‌ونیم گذشته در راستای آن گام برداشته است. اصفهانی با توجه به مسئله تحریم‌های غرب علیه، تجارت و همکاری بازرگانی میان ایران و منطقه را حائزاهمیت می‌داند. او معتقد است که این همکاری‌ها از لحاظ امنیتی، سیاسی و اقتصادی، منطقه را به یکپارچگی و همگرایی نزدیک کند. به عقیده زهیر اصفهانی، بازگشت سوریه به اتحادیه عرب، این مسئله مهم را تایید کرد.

نتیجه‌بخش‌ بودن تقویت تعاملات ایران و کشورهای عربی، مسئله‌ای است که علاوه بر تحلیلگران سیاسی، فعالان حوزه اقتصادی نیز بر آن مهر تایید گذاشته‌اند. مهدی علیپور، عضو اتاق بازرگانی شیراز، با بیان اینکه رابطه با کشور‌های همسایه از جهات مختلف برای ما حائزاهمیت است، می‌گوید: «تجارت با همسایگان می‌تواند در کاهش میزان هزینه‌های ما تاثیرگذار باشد. تجارت با یکی از کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس قطعا با صرف هزینه‌های کمتری به نسبت کشوری مانند آلمان همراه است، چه برسد به کشور‌های منطقه آمریکای جنوبی یا حتی آفریقا.»
از منظر کارشناسان، احیای روابط ایران و مصر بسیار مهم است؛ زیرا مصر یکی از کشور‌های قدیمی، باتمدن منطقه و جهان اسلام است که در ٤٢سال گذشته روابط پایداری دو کشور برقرار نبوده است. پرونده‌ای که احتمال می‌رود در سال ۱۴۰۱ رفع و حل شود. به همین منظور، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی با اشاره به مذاکرات ایران و مصر در عراق گفته که این یک واقعیت است که ما اگر کشور‌های همسایه را رها کنیم، در کنار از دست دادن ظرفیت‌های اقتصادی، بروز چالش‌های امنیتی نیز اجتناب‌ناپذیر می‌شود. فدا حسین مالکی بر این مسئله تاکید کرده که دولت سیزدهم به‌دنبال ارتقای دیپلماسی منطقه‌ای است.
از منظر این نماینده مجلس شورای اسلامی یکی از سیاست‌های جمهوری اسلامی همواره در عرصه بین‌المللی، تقویت انسجام جهان اسلام بوده است. مالکی در این‌باره می‌گوید: «تقویت ارتباط در میان کشورهای اسلامی زمینه افزایش قدرت سیاسی- اقتصادی این کشورها را فراهم می‌کند.» بنا به‌گفته عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، توسعه این روابط در دستور کار دولت سیزدهم در دو سال گذشته قرار داشته و این دولت به موفقیت‌های بسیاری در این عرصه دست یافته است.

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر این که روابط ایران و عربستان یک توافق تاکتیکی نیست، گفت که ریاض، سرمایه‌گذاری اقتصادی در ایران را در اولویت قرار داده است.
«حسین امیرعبداللهیان» در مصاحبه با روزنامه فرانسوی «فیگارو» در خصوص ازسرگیری روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی تصریح کرد که روابط با همسایگان از اولویت‌های ایران محسوب می‌شود.
وزیر خارجه در پاسخ به این سؤال که آیا بهبود روابط تهران و ریاض یک تغییر راهبردی بوده، گفت: «در سیاست خارجی دولت فعلی، روابط با همسایگانمان یک اولویت است. به همین دلیل بوده است که ما برای چندین ماه در بغداد و عمان، مذاکرات امنیتی انجام دادیم و در نهایت در جریان سفر رئیس‌جمهوری چین به عربستان سعودی، ایده مقتدرانه‌ای روی میز قرار گرفت. نتیجه آن این بود که میانجیگری چین، امکان برداشتن گام قاطعانه بین تهران و ریاض را فراهم کرد. ما این نزدیکی و روابط حسنه را یک توافق تاکتیکی نمی‌دانیم.»
امیرعبداللهیان در پاسخ به سؤالی در رابطه با توافق جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی برای توسعه روابط اقتصادی توضیح داد: «من در جریان دیدار اخیر با همتای سعودی خود، در خصوص مسئله اقتصادی گفت‌وگو کردم. هر دو طرف در خصوص توسعه روابط اقتصادی و تجاری خود در ماه‌ها و سال‌های آینده توافق کردیم. من به همتای سعودی خود گفتم در زمانیکه روابط خوبی بین دو کشور ما برقرار بود، پیشرفت‌های محسوس و ملموسی در روابط اقتصادی ما حاصل نشد، اما این بار، شاهد هستیم که تحقق پروژه‌های اقتصادی در اولویت دولت عربستان است.»
او در پاسخ به این سؤال که با وجود تحریم‌ها علیه ایران، عربستان چطور می‌تواند در ایران سرمایه‌گذاری کند؟ گفت: «تحریم علیه ایران همیشگی نیست. در چارچوب قوانین بین‌المللی، ما همواره احتمالات و امکاناتی در اختیار داریم.»

  افزایش صادرات ایران به کشورهای عربی و آفریقایی
آمارهای منتشره نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۰ صادرات جمهوری اسلامی ایران به کشورهای عربی و آفریقایی با افزایش ۲۰ درصدی نسبت به سال ۱۳۹۹ از ۱۳ میلیارد و ۵۹۵ میلیون دلار به ۱۶ میلیارد و ۲۹۳ میلیون دلار رسید. در میان طرف‌های عمده صادراتی ایران به کشورهای عربی و آفریقایی طی سال ۱۴۰۰، کشورهای عراق با ۸.۹ میلیارد دلار، امارات با ۴.۹ میلیارد دلار، عمان با ۷۱۶ میلیون دلار، غنا با ۳۵۳ میلیون دلار و آفریقای جنوبی با ۲۵۴ میلیون دلار به‌ترتیب در رتبه‌های اول تا پنجم قرار داشته‌اند.
کشورهای سوریه، کویت، قطر، نیجریه و موزامبیک نیز به‌ترتیب با ۲۱۸، ۱۵۸، ۱۳۴، ۱۲۵ و ۹۸ میلیون دلار واردات از ایران در رتبه‌های ششم تا دهم طرف‌های صادراتی جمهوری اسلامی ایران در حوزه کشورهای عربی و آفریقایی در سال ۱۴۰۰ قرار گرفتند.

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.