خلاقیت مردم در خدمت تولید

رئیس اندیشکده دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق(ع) در گفت‌وگو با «شهروند» ابعاد مشارکت مردم در جهش تولید را تشریح کرد

[ مهدی جابری ] اقتصاد ایران دارای گاوصندوق‌های طلایی خانگی است که در اختیار مردم است و دولت به آنها دسترسی ندارد و رمزشان را نمی‌داند! این دارایی‌ها و گاوصندوق‌ها از ترس دستبرد شرکت‌های نامعتبر و زیان‌ده یا سارقانی که بعضا به‌دنبال فریب مردم و خانواده‌ها هستند، با رمزهای پیچیده‌ و سختی رمزگذاری شده است. دکتر مهدی صادقی شاهدانی، رئیس اندیشکده دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق(ع)، در گفت‌وگو با «شهروند» با اشاره به‌وجود 400تن طلا و سکه در خانه‌های مردم، آن را فرصت خوبی برای مشارکت در تولید می‌داند و البته بسیار تأکید می‌کند که رمز و راز دسترسی به این ثروت بزرگ، ایجاد «امنیت خاطر و اعتماد» در مردم است.

* آقای دکتر صادقی شاهدانی! با توجه به شعار سال مبنی بر «جهش تولید با مشارکت مردم»، می‌خواهیم به زبان ساده و البته مبتنی بر مطالعه و تحقیق بدانیم که چگونه می‌توان از ظرفیت عموم مردم و خانواده‌ها برای ارتقای تولید استفاده کرد؟ آیا شما و همکاران‌تان در اندیشکده دیپلماسی اقتصادی، بررسی‌ها و مطالعات خاصی در این‌باره داشته‌اید؟

ما اگر بخواهیم تولید را کالبدشکافی کنیم، باید به چند مولفه بسیار مهم اشاره داشته باشیم. یک مولفه «سرمایه فیزیکی و سرمایه مالی» است. سرمایه فیزیکی شامل تجهیزات، ماشین‌آلات و ساختمان و مواردی از این قبیل می‌شود و در کنار آن باید سرمایه مالی فراهم شود. حال سؤال این است که نقش مردم در این‌باره چیست؟ مردم می‌توانند کمک کنند که برای فرآیندهای تولیدی، سرمایه مالی فراهم شود. در این باره، موضوع تامین مالی از طریق مردم حائزاهمیت است. چون دارایی‌های کوچک و بزرگ مردم قابلیت تزریق به بخش تولید را دارد. ما می‌توانیم از ظرفیت دارایی‌های مردم برای توسعه دارایی‌های مالی در جریان تولید استفاده کنیم.

نکته دیگر این است که هم‌اکنون 8هزار همت نقدینگی در اختیار مردم قرار دارد که وارد شبکه بانکی و جریان تولید نمی‌شود. مردم حدود 400تن طلا و سکه در خانه دارند که این رقم می‌تواند صرف تولید شود، اما به‌خاطر ترجیحات مردم و دلایلی که دارند، در خانه‌ها مسکوت مانده است؛ چراکه مردم تصور می‌کنند چنین روندی می‌تواند ارزش دارایی آنها را طبق میل‌شان حفظ کند.

مسئله دیگر در این زمینه این است که مردم در خانه‌هایشان دارایی‌های ارزی‌ای دارند که آنها را در بانک‌ها نگهداری نمی‌کنند. یعنی یک جنبه دیگر از مشارکت مردم در جهش تولید این است که دارایی‌های ارزی مردم وارد شبکه بانکی شده و از طریق شبکه بانکی وارد جریان تولید شود. پس جمع‌بندی این است که یک بُعد از مشارکت مردم در جهش تولید، مشارکت از طریق تامین مالی برای روندهای تولیدی است.

* آماری که جنابعالی از دارایی طلا و سکه مردم ارائه دادید بسیار قابل‌توجه است، اما نکته مهم این است که بسیاری از مردم ایران طی سال‌های گذشته به واسطه اعتماد به برخی شرکت‌ها که تعدادی از آنها حتی در رسانه ملی تبلیغات گسترده‌ای داشتند، دارایی خود را از دست دادند. بسیاری از این شرکت‌ها مدعی بودند که قصد خدمت به تولید و اقتصاد کشور را دارند، اما در ادامه مشخص شد که یا توانایی و تخصص کافی نداشته‌اند یا اینکه از اساس، شرکت‌های کاغذی و کلاهبردار بوده‌اند. پرونده برخی از این شرکت‌ها هنوز با گذشت سال‌های طولانی بلاتکلیف است و مالباختگان حتی به اصل پول خود دست نیافته‌اند چه رسد به سود آن! بنابراین در نگاه اول، خروج این میزان طلا و سکه از خانه‌ها و سرازیر شدن آن به سمت تولید، بسیار سخت به‌نظر می‌رسد.

بله؛ اتفاقا نکته‌ای که من در زمینه جهش تولید و مشارکت مردم بر آن تأکید داشتم و دارم وجود «امنیت» است. این موضوع بسیار مهم است که ورود مردم و دارایی‌های آنها به حوزه تولید، به‌گونه‌ای نباشد که مال‌شان را از دست بدهند و دست‌شان به جایی بند نباشد. در حقیقت، امنیت سرمایه‌گذاری یکی از مولفه‌هایی است که در رابطه با مشارکت مردم در تولید بسیار تأثیرگذار است.

ما همیشه درباره امنیت اقتصادی یک مثال ساده را مطرح می‌کنیم مبنی بر اینکه یک کبوتر، آشیانه خود را کجا می‌سازد، کجا تخم‌گذاری می‌کند و کجا روی این تخم می‌نشیند تا تبدیل به جوجه شود؟ قطعا آنجایی که مطمئن باشد کسی او را اذیت نمی‌کند و به او آزار نمی‌رساند. یعنی جایی که امن و امان باشد.

پس مردم نیز برای سرمایه‌گذاری و مشارکت در تولید نیاز به امنیت دارند. ما باید درباره امنیت و ایجاد اعتماد برای سرمایه‌گذاری، شرایط لازم را ایجاد کنیم و اگر بتوانیم این جریان را به درستی دنبال کنیم که بسترهای مناسب برای مشارکت مردم فراهم شود، آنجاست که مشارکت مردم در تولید شرایط متفاوتی را در نظام اقتصادی کشور رقم خواهد زد.

ضرورت دارد که قوای مجریه، مقننه و قضاییه با همراهی و همفکری یکدیگر، سازوکار مناسبی را در حوزه امنیت اقتصادی برای مردم اتخاذ کنند تا اعتماد مردم برای خروج 400تن طلا و سکه از خانه‌ها به سمت تولید و همچنین ورود دارایی‌های ارزی مردم به شبکه بانکی و تزریق آن به بخش تولید فراهم شود.

اگر خیال مردم از امنیت دارایی‌هایشان آسوده باشد، حتما این ظرفیت بزرگ را در اختیار جهش تولید و تقویت اقتصاد کشور قرار می‌دهند و خودشان نیز از منافع و سود آن بهره‌مند می‌شوند.

مهدی صادقی شاهدانی

* علاوه بر مشارکت مردم برای تامین مالی در روندهای تولیدی، چه عرصه‌های دیگری برای جهش و تقویت تولید از طریق مشارکت مردم وجود دارد؟

جنبه دیگری از مشارکت مردم در تولید، از جهت سرمایه انسانی است. یعنی مردم می‌توانند سرمایه انسانی برای تولید بیاورند. از این منظر، ابداعات، اختراعات و ابتکارات نیز جزو سرمایه انسانی محسوب می‌شود. یعنی یک نیروی کار که ابداع و ابتکار دارد، در حقیقت از جنبه سرمایه انسانی در خدمت تولید قرار گرفته است.

در حقیقت، مردم به‌عنوان دارنده سرمایه انسانی در تولید مشارکت می‌کنند. پس اگر یک جوان 18ساله بگوید که من قوه خلاقیت دارم و اعلام آمادگی برای ارائه این خلاقیت در ازای دریافت حقوق یا کارمزد مشخص داشته باشد، این به‌معنای مشارکت وی در تولید است.

* آقای دکتر! متأسفانه گاهی شاهد هستیم که مبتکران و مخترعان برای ارائه طرح‌ها و نتایج تحقیقات خود به برخی نهادها و سازمان‌ها مراجعه می‌کنند، اما با واکنشی دلسردکننده و ناامیدکننده مواجه می‌شوند. این درحالی است که رهبر معظم انقلاب بارها بر ضرورت توجه به توانایی‌ها و استعداد جوانان و نوجوانان و ایجاد امید و انگیزه در آنها تأکید فرموده‌اند. آیا با وجود برخوردهای نامناسب از سوی برخی مدیران و نهادها، می‌توان به مشارکت مردم از این منظر امید داشت؟

کشور ما سرشار از استعدادهای انسانی است و سطح بالای ابداعات، ابتکارات و خلاقیت در مردم ایران به‌ویژه جوانان بر هیچ‌کس پوشیده نیست. بنابراین انتظار کارشناسان اقتصادی و صاحب‌نظران این است که به چنین ظرفیت‌هایی توسط دولت و دست‌اندرکاران به‌طور جدی توجه شود. متأسفانه این مسئله وجود دارد که بعضا مشاهده می‌کنیم ابتکارات و خلاقیت مردم در جریان تولید دخالت داده نمی‌شود و دلیل آن، کم‌توجهی یا بی‌توجهی و سهل‌انگاری از سوی نهادها و سازمان‌های مربوطه است. یعنی اگر دانش‌آموز (یا حتی دانشجو) بگوید که من طرح ابتکاری برای کاهش مصرف آب در حوزه کشاورزی دارم، به او توجه چندانی نمی‌شود و او را جدی نمی‌گیرند.

بسیار مهم است که سازوکار قانونی و دقیقی برای توجه به ابتکارات و ایده‌های مردمی به‌ویژه جوانان و نوجوانان پیش‌بینی و اجرایی شود تا شاهد مشارکت خلاقانه مردم در جریان تولید باشیم. یعنی حقوق مادی و معنوی صاحبان ایده و خلاقیت، رعایت شود و مشارکت مردم در این عرصه همراه با سودآوری برای آنها و نیز برای جریان تولید در کشور باشد.

* با توجه به اینکه مردم محور شعار سال هستند و همین مردم، سرمایه انسانی در مجموعه‌های مختلف به‌شمار می‌آیند، سؤال ما این است که نیروهای انسانی در مجموعه‌های مختلف چگونه می‌توانند به تحقق شعار سال کمک کنند؟

سوم اینکه بعد از مشارکت مردم در جریان تولید و جهش تولید، در رشد اقتصادی از طریق بهبود بهره‌وری است. فرض کنید من یک نیروی انسانی هستم که در زمان خاصی روی بهبود بهره‌وری خودم تمرین کرده‌ام؛ یعنی قبلا یک ساعت فعالیت داشتم و به‌طور مثال 10هزار تومان بهره‌وری ایجاد می‌کردم، اما اکنون یک ساعت کار می‌کنم اما 100هزار تومان بهره‌وری ایجاد می‌کنم.

وقتی یک نیروی انسانی در مسیر بهبود بهره‌وری قرار ‌گیرد، می‌تواند این دستاورد را به سرمایه فیزیکی هم انتقال بدهد؛ یعنی فعالیتی داشته باشد که آن فعالیت باعث شود بهره‌وری سرمایه فیزیکی بهبود یابد.

اگر دولت بتواند در مجموعه‌های دولتی و خصوصی، مشارکت مردم را به‌عنوان سرمایه‌های انسانی ارتقا دهد و بهره‌وری آنها بهبود یابد، قطعا شعار سال از یک منظر بسیار مهم محقق خواهد شد و به تعبیری همه فعالان، کارمندان و پرسنل شاغل در مجموعه‌های دولتی و خصوصی در خدمت ارتقای تولید قرار خواهند گرفت.

تأکید من این است، شرایطی در کشور ایجاد شود که فکر جامعه، یک فکر تولیدی باشد. به‌عبارتی نظریه ما در عرصه تولید برای جامعه جا افتاده باشد. یعنی تفکر موجود برای مردم این باشد که اگر قرار است ما خوشبخت شویم، باید از طریق تولید، خوشبخت شویم نه از راه سفته‌بازی.

* آن بخش از مردم جامعه که کارمند نهادها و ادارات خاصی نیستند، چگونه می‌توانند برای تقویت و جهش تولید گام بردارند و نقش مؤثر ایفا کنند؟

این افراد به‌اصطلاح، فریلنسر هستند و مشارکت آنها در ارتقای تولید تأثیرگذار است. بسیاری از فریلنسرها که معمولا جوانان ما هستند، خدماتی ارائه می‌دهند که قابلیت صادر شدن به خارج از کشور را دارد؛ ازجمله خدمات کدنویسی، برنامه‌نویسی و… بنابراین ما باید زمینه صادرات خدمات مردم را به خارج از کشور فراهم کنیم.

بهبود و ارتقای روند صادرات خدمات از کشور، موضوعی است که ماندگاری نیروی انسانی را بیشتر می‌کند و او با حضور در کشور عزیزش می‌تواند یک فعالیت جهانی را تجربه کند. فرض کنید من مهندس کامپیوتر هستم و می‌توانم کدنویسی و توانایی خودم را به خارج از کشور صادر کنم. یعنی من در ایران و در منزل یا محل کار خودم نشسته‌ام، طراحی می‌کنم و آن را به یک متقاضی در خارج از کشور ارائه می‌دهم. این یعنی «صادرات خدمات».

همچنین باید اشاره کنم که وزارت کار یک‌سری دفاتر در خارج از کشور دارد که این دفاتر می‌توانند زمینه صادرات خدمات مردم ایران را فراهم و تسهیل کنند. این خدمات می‌تواند به‌صورت حضوری و با مراجعه مردم به خارج از کشور صادر شود یااینکه مردم بدون خروج از کشور و درحالی‌که در محل سکونت یا کار خود مستقر هستند، این خدمات را صادر کنند.

* و سخن آخر؟

از جنبه‌های دیگر برای مشارکت مردم در تولید، باید به مساعدت و مشارکتی اشاره کنم که مردم می‌توانند در نظام اقتصادی داشته باشند. به هرحال، ما دارای منابع انرژی ارزشمندی در کشور هستیم و بعضا این منابع را هدر می‌دهیم یا به میزان مازاد و اضافه از آنها استفاده می‌کنیم.

بنابراین می‌توانیم برای مردم توضیح دهیم که اگر منابع انرژی را صرفه‌جویی کنند، ثمره آن در حوزه تولید ظاهر می‌شود. ما باید ذهنیت مردم را نسبت به این نکته روشن کنیم که اگر در مصرف منابع انرژی صرفه‌جویی شود، جریان تولید در کشور تقویت خواهد شد.

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.