ابتکار ایران در برگزاری «نشست تماس» در تهران

تریبونی که طالبان از کف داد

ابتکار ایران در برگزاری «نشست تماس» در تهران

چند روز قبل بود که ضمیر کابلوف نماینده ویژه پوتین در امور افغانستان اعلام کرد که نشست گروه تماس ذیل فرمت مسکو در تهران برگزار خواهد شد. پس از آن سیدرسول موسوی مدیرکل آسیای جنوبی وزارت امور خارجه رسما به تأیید این خبر پرداخت و در صفحه توییتر خود اعلام کرد: «شنبه ١٩خرداد ١٤٠٣ نشست گروه تماس منطقه‌ای برای افغانستان پیام آور صلح، ثبات، توسعه برای افغانستان و منطقه در پرتو همکاری و همگرایی منطقه‌ای. رایزنی نمایندگان ویژه ایران، پاکستان، چین و روسیه برای افغانستان.» جمهوری اسلامی که از سال ٢٠١٧ و ٢٠١٨ پیگیر مسئله افغانستان و نقش آفرینی در جهت کمک به بهبود تحولات داخلی افغانستان، استقرار دولت فراگیر و حاکمیت مردمی در این کشور جنگ زده بود در دو سال اخیر نیز نقش آفرینی خود در این زمینه را پررنگ‌تر کرد و اکنون «نشست تماس منطقه‌ای» را درباره این کشور مسلمان همسایه میزبانی می‌کند. در ادامه نگاهی به سابقه نقش آفرینی ایران در کمک به افغانستان و نشست تماس تهران خواهیم داشت:

نقش‌آفرینی ایران در مسائل افغانستان؛ از کنفرانس بن تا نشست تماس
جمهوری اسلامی به سبب اشتراکات تاریخی و فرهنگی، همسایگی و مسائل اسلامی، همواره درصدد تقویت کشور افغانستان و کمک به فرایند صلح و ثبات در این کشور بوده است. پس از حمله آمریکا به افغانستان در سال ٢٠٠١ و سقوط دولت مرکزی افغانستان، جمهوری اسلامی با نقش آفرینی جدی در کنفرانس بن ضمن حمایت از جبهه شمال(طیف برهان ربانی و احمد شاه مسعود) در فرایند تشکیل دولت انتقالی با حضور این طیف و تحت ریاست حامد کرزی نقشی اساسی ایفا کرد. محمدجواد ظریف وزیر سابق امور خارجه، چند سال قبل از نقش ویژه شهید حاج قاسم سلیمانی در به ثمر نشستن کنفرانس بن و برقراری ثبات نسبی در افغانستان سخن گفت.(١) پس از آن نیز ایران روابط نزدیک خود با دولت کرزی را حفظ کرد و مبادلات دو کشور افزایش یافت. در پی انتخابات ٢٠١٩ و اختلاف بر سر نتایج انتخابات میان عبدالله عبدالله و اشرف غنی، ایران همچنین به نقش آفرینی در جهت توافق سیاسی و تشکیل دولت در این کشور پرداخت و از روابط نزدیک خود با جریان‌های مبارز اسلامی و سابقه عبدالله در این جریان‌ها استفاده کرد تا وی به ریاست اجرایی دولت برسد و کابینه با حضور تیم وی تشکیل شود. با قدرت‌گیری طالبان از سال ٩٩و تصرف مناطق بیشتری از افغانستان، دولت وقت ایران تماس با این گروه را افزایش داد و وزارت خارجه، نمایندگانی از طالبان را به تهران دعوت کرد تا فرصت نقش آفرینی در آینده افغانستان درصورت تسلط کامل این گروه را از دست ندهد. با خروج آمریکا از این کشور درآگوست ٢٠٢١(شهریور ١٤٠٠) این ارتبطا ادامه یافت. پس از فعال شدن فرمت مسکو با پیشنهاد روسیه و حضور کشورهای مختلف آسیای میانه، خاورمیانه و آسیای جنوبی، تهران نیز ابتکار نشست تماس منطقه‌ای را از سال گذشته در پیش گرفت.

نشست تماس تهران در ادامه تلاش‌های جمهوری اسلامی برای کمک به افغانستان
در حد فاصل سه سال اخیر، ایران در کنار کشورهای چین و روسیه ابتکار عمل را در موضوع افغانستان به‌دست داشت و ابتکار نشست‌های تماس منطقه‌ای را به‌عنوان مکمل فرمت مسکو برای تمرکز دقیق‌تر بر موضوع افغانستان پیشنهاد کرد. نخستین نشست تماس منطقه‌ای به ابتکار تهران در بهمن ١٤٠٢ در کابل برگزار شد و دومین نشست نیز اکنون در تهران و با حضور چین، روسیه و پاکستان در جریان است. دخیل کردن پاکستان که در اغلب نشست‌های قبلی مسکو به‌علت اختلاف با هند غایب بود، از دیگر ابتکارات مهم ایران است چرا که ایران نگاهی همگرایانه به منطقه دارد و پاکستان به‌عنوان همسایه مهم خود و افغانستان را در این روند دعوت کرده تا در کاهش چالش‌های امنیتی و قومیتی نقش آفرینی کند. افزون بر آن ایران در سه سال اخیر با رویکردی محتاطانه و خردمندانه روابط با طالبان را ادامه داده تا مسائلی چون مهاجران، حقابه ایران از هیرمند، تروریسم و… را با همکاری مشترک مدیریت کند.

پیام دکتر باقری به نشست تماس تهران
صبح شنبه و با آغاز به‌کار نشست تماس منطقه‌ای در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه با حضور نمایندگان و فرستادگان ویژه دولت‌های چین، روسیه و پاکستان با حضور حسن کاظمی قمی نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور افغانستان و سفیر ایران در این کشور، پیام دکتر باقری سرپرست وزارت امور خارجه نیز در این نشست قرائت شد. در این پیام که ایسنا آن را منتشر کرده عنوان شده است: «اگر صادقانه به صحنه افغانستان نگاه کنیم می‌توانیم بگوییم که ریشه بیشتر مشکلات و چالش‌های افغانستان در اشغال این کشور و بی‌توجهی به توسعه و رشد اقتصادی آن و تحمیل توسعه نیافتگی به آن توسط اشغالگران بوده است. امروز با آنکه اشغالگران خاک افغانستان را ترک کرده‌اند اما با مسدودسازی دارایی‌های مردم افغانستان عملاً در مسیر توسعه کشور مانع ایجاد می‌کنند… جمهوری اسلامی ایران همواره از تمامی ابتکارات سازنده‌ای که برای صلح و ثبات و توسعه افغانستان صورت گرفته حمایت نموده است و در صدر این ابتکارات اجلاس وزرای خارجه کشورهای همسایه افغانستان و فرمت مسکو است که در سه سال گذشته جمهوری اسلامی ایران از شرکت‌کنندگان فعال آنها بوده است.»

نقش مهم کشورهای منطقه در کمک به حل چالش‌های افغانستان
در ادامه این پیام آمده است: «با نگاهی به مذاکرات، تصمیمات و بیانیه‌های مشترک در اجلاس همسایگان و منطقه‌ای یادشده به راحتی می‌توانیم نقش مثبت کشورهای منطقه را برای ایفای نقش سازنده در صلح، ثبات، توسعه و آینده افغانستان شاهد باشیم. مهم‌ترین پیام مشترک نشست‌های منطقه‌ای و همسایگان برای افغانستان این بوده است که نباید صرفاً به بیان و تکرار مشکلات موجود در افغانستان اکتفا نمود بلکه باید در کنار بیان مشکلات، راه‌حل‌ها و راهکارهای برون‌رفت از چالش‌ها و مشکلات را هم بیان نمود.»

حکومت فراگیر؛ کلید حل اختلافات داخلی افغان‌ها
باقری در ادامه پیام خود افزوده است: «هیأت حاکمه سرپرست افغانستان پیش از به قدرت رسیدن در مذاکرات و نشست‌های مختلف بر ضرورت هیأت حاکمه تشکیل دولتی با حضور همه اقوام و اقشار کشور تأکید داشت و در این زمینه قدم‌های مثبتی هم برداشته شده است ولی با توجه به جمعیت متنوع افغانستان، کشورهای همسایه و منطقه این امید را دارند که با مشارکت هر چه بیشتر مردم افغانستان از اقوام و اقشار مختلف زمینه ثبات سیاسی و توسعه اقتصادی افغانستان بیشتر فراهم گردد. توجه به موضوع ضرورت تشکیل حکومتی فراگیر در افغانستان در بیانیه‌های نشست‌های همسایگان و منطقه‌ای در همین راستاست.»

کاظمی قمی: تروریسم، مواد‌مخدر و مسئله مهاجرت همچنان در افغانستان دغدغه است
کاظمی قمی، نماینده ویژه رئیس‌جمهور، پس از برگزاری نخستین دور نشست تهران طی یک کنفرانس خبری به جزئیات این نشست و تلاش ایران برای حل مسائل افغانستان پرداخت. خبرگزاری تسنیم به نقل از وی در این نشست آورده است: «در گفت‌وگوهای امروز به‌عنوان فصل‌های مشترکی که اتفاق نظر داشتیم یکی این بود که کشورهای همسایه همچنان تحت حمایت سازمان ملل، باید حمایت‌های خودشان را از مردم افغانستان ادامه دهند…امروز بیش از هر جامعه‌ای، تحولات افغانستان بر همسایگان اثرگذار است. تروریسم، مواد‌مخدر و مسئله مهاجرت همچنان به‌عنوان دغدغه وجود دارد…در نشست امروز این چهار کشور بر نقش مخرب آمریکا تأکید کردند. آنچه امروز به جا مانده ناشی از اشغالگری است.اکنون که آمریکایی‌ها رفتند همچنان دست از شرارت برنمی‌دارند. این در این اجلاس مطرح شد.»

نشست‌های دوحه  برای افغانستان مفید نبود
کاظمی قمی درباره علت برگزاری اینگونه نشست‌ها آن را  از سر خیرخواهی برای تشکیل حکومتی فراگیر و نه از روی مداخله گری خواند و با اشاره به نشست‌های دوحه عنوان کرد: «در اجلاس‌های یک و دو [در دوحه] آن چیزی که مطرح شد باعث کمک به شرایط افغانستان نشد. موضوعاتی مطرح شد که شفاف نبود و کمک‌کننده به بهبود شرایط مردم افغانستان و مردم منطقه نبود. اجلاس دوم هم نتوانست کمک‌کننده باشد. ایران از هر ابتکار سازنده‌ای که به فضای افغانستان کمک کند، حمایت خواهد کرد. اما اگر قرار باشد چیزی تحمیل شود و در حل مشکلات نتیجه نداشته باشد، دلیلی بر حمایت نیست.»

غیبت نمایندگان طالبان در نشست تهران
نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور افغانستان همچنین با اشاره به عدم‌حضور طالبان در این نشست گفت: « ما از مقامات حکومت سرپرست دعوت کردیم تا در نشست تهران حضور داشته باشند. بعدا هم طرف‌هایی به این نشست‌ها دعوت خواهند شد. ما تأکید داریم که بگوییم موضوع افغانستان یک موضوع منطقه‌ای و داخلی است. کشور اشغالگر اگر دوباره بیاید منش خودش را دنبال کند، این سازگاری با شرایط منطقه ندارد. نامه از طرف ایران رفت اما پیامی از سمت چهار کشور بود تا مقامات طالبان بیایند از این تریبون استفاده کنند. مسئله نشست تهران فقط مسئله حکومت سرپرست نیست بلکه دغدغه منطقه است…نشست تهران تریبون خوبی برای مقامات سرپرست بود، اما صاحب اختیار خودشان بودند.»

تحقق نیمی از حقابه ایران با دیپلماسی فعال تهران
کاظمی قمی با اشاره به تلاش ایران برای ترمیم ایرادات سد کما ل‌خان و تحقق حقابه‌خود از هیرمند و همکاری دولت سرپرست افغانستان در این مسئله عنوان کرد: «با توجه به اینکه امسال سال نرمال آبی بود تا امروز نزدیک به نیمی از حقابه ملت ایران محقق شد. تأکید می‌کنم نزدیک به نیمی از حقابه در چارچوب معاهده. در سال گذشته ٣٢میلیون مترمکعب احصا شد اما امسال نزدیک به نیمی.»

آرامش در مرزهای دو طرف و عملیات دیوار حائل مرزی
سفیر ایران در افغانستان درباره تنش‌های مرزی و برنامه ایران برای کاهش این تنش‌ها افزود: «ایران نسبت به انسداد فیزیکی مرز مصمم است که  [ساخت] دیوار مدرن و مجهز را در دستورکار قرار دهد و این یک مصوبه است.  کار شروع شده است.  در ارزیابی صورت گرفته، طی ماه‌های اخیر ما آرام‌ترین فضای امنیتی را در مرزها داشتیم. یکی از مسائل مهم این است که امنیت مرز را با اقتصاد مرز گره بزنیم و   مرزنشینان ما بتوانند با ایجاد یک فضای اقتصادی به کاهش مسائل امنیتی کمک کنند.»

مسائل زنان افغان، مورد توجه ایران
وی همچنین در اواخر نشست خبری خود در پاسخ به حضور بازیگران فرامنطقه‌ای همچون آمریکا، نقش آفرینی مجدد این کشور در افغانستان را مضر و غیرسازنده خواند و درباره دیگر دغدغه‌های ایران در مورد افغانستان اشاره کرد: «یکی از موضوعاتی که هم دغدغه مردم افغانستان و هم مردم و دولت ایران است درخصوص تحصیل و اشتغال زنان افغانستان است. ایران در تداوم حمایت از مردم افغانستان باب تعامل با دولت‌ها را دارد. دولت و مردم ایران آن نگاه حمایتی از مردم افغانستان را دارند، برای همین از سر خیرخواهی مشورت می‌دهند. این به معنی
مداخله گری نیست.»
 پی‌نوشت‌ها:
١- http://fna.ir/dexrrv

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.