وقتی بختک به جان شما می‌افتد

شهروند در گفت‌وگو با متخصص مغز و اعصاب «فلج خواب» را بررسی می‌کند

تعداد زیادی از ما برای یک‎بار هم که شده، بختک شبانه یا فلج خواب را تجربه کرده‎ایم. همان حالتی که از خواب بیدار می‎شوید و هوشیارید اما قادر به حرکت‌کردن نیستید. نمی‌توانید بدنتان را تکان بدهید و آنقدر احساس سنگینی می‌کنید که نفس‌تان به سختی بالا می‌آید. قدیمی‌ها در مورد این حالت می‌گفتند که بختک رویتان افتاده است اما علم جدید می‌گوید خبری از بختک نبوده بلکه شما به فلج خواب دچار شده‌اید.

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که بیش از 45درصد مردم در طول زندگی‌شان این حالت بختک‌افتادگی را تجربه می‌کنند. اما آنها که این حالت برایشان رخ داده است، می‌دانند که لحظات پر استرسی را باید طی کرد. حالت جنگ و گریز، تلاش برای آنکه بتوانید حرکت کنید اما توان آن را ندارید، دست و پاهایتان تکان نمی‎خورد و در تمام لحظات فکر می‌کنید در حالت زجرآور و وحشت محض گرفتار شده‎اید.

فلج خواب به تنهایی بیماری نیست

الیاس مفیدی، متخصص مغز و اعصاب به «شهروند» توضیح می‌دهد که حالت بختک یا همان فلج خواب به تنهایی بیماری به شمار نمی‎رود اما از انجا که در مرحله خواب REM ایجاد مشکل می‌کند، می‎تواند در بروز بیماری‎های عصبی نقش پررنگی ایفا کند.

او توضیح می‎دهد فردی که دچار این حالت می‎شود، قدرت تکان‎دادن اعضای بدن خودش را ندارد و تمامی اندام‎هایی که تحت کنترل ارادی فرد قرار دارد، به یک‎باره از کار می‎افتد و فلج می‎شود.

احساس دائمی بختک خطرناک است

این پزشک معتقد است ممکن است یک فرد برای یک‌بار چنین حالتی را در همه عمرش تجربه کند اما برخی دیگر از افراد به صورت دائمی این حالت را تجربه می‌کنند که این حالت می‌تواند زنگ خطری برای این افراد به شمار برود و این گروه افراد باید برای بررسی علت چنین حالتی د به پزشک متخصص مراجعه کنند.

تغییر سبک زندگی یک راه درمان

او تأکید می‌کند که فلج خواب در اغلب موارد به علت خواب نامنظم و بدون برنامه‌ریزی یا اختلال در روند عادی چرخه خواب اتفاق می‌افتد. در این صورت بهترین درمان برای فلج خواب، اعمال تغییرات آگاهانه‌ای در سبک زندگی به منظور بهبود کیفیت و کمیت خواب افراد است.

نوجوانی زمان تجربه فلج خواب

این متخصص مغز و اعصاب اعتقادی ندارد که این اتفاق در زنان یا مردان بیشتر رخ دهد و بر این باور است که فلج خواب می‎تواند به نسبت مساوی در خانم‎ها و آقایان رخ دهد و جنسیت ربطی به بروز این پدیده ندارد اما به احتمال قوی آنها که بارها بختک را تجربه کرده‌اند، نخستین دفعات آن را در دوران نوجوانی تجربه کرده‎اند.

چرا بختک؟

مفیدی علایم بروز این حالت را موارد زیادی دانسته و معتقد است که خوابیدن به پشت یا به اصطلاح طاق‎باز خوابیدن، امواج مغزی، نداشتن برنامه درست برای خوابیدن، مصرف برخی داروها، پیش‌زمینه ژنتیکی، گرفتگی عضلات پا، بیماری روانی، بیماری‌های عصبی، بیماری‌های مخرب اعصاب و کم‌خوابی می‌تواند از علایم این بیماری به شمار برود.

او در خصوص علل بروز این حالت توضیح می‌دهد افرادی که عادت دارند به پشت یا به اصطلاح طاق‌باز بخوابند، بیشتر به بختک دچار می‌شوند که علت آن هم هنوز مشخص نیست اما تجربه ثابت کرده است که این گروه افراد وقتی حالت خوابیدن خود را تغییر داده‌اند، این مشکل‌شان نیز برطرف شده است.

امواج تأثیر مستقیم در فلج خواب دارند

او در خصوص امواج مختلف خواب نیز، می‎گوید: «بررسی‌ها نشان داده است در زمان وقوع فلج خواب، شدت‌های نامتناسبی از امواج آلفا و جهش‌های متناوبی از امواج بتا، به‌ويژه در مغز افرادی که دچار توهم بصری بوده‌اند، وجود داشته است. این نتایج به معنی آن است فردی که از لحاظ هوشیاری کاملا در حالت بیدار و طبیعی است، از لحاظ فیزیکی هنوز در یک حالت فلج عضلانی در مرحله خواب (مرحله حرکت سریع چشم) گیر کرده‎اند.»

خواب نامنظم و بختک

مفیدی معتقد است که این عارضه در افرادی که خواب منظم ندارند نیز، زیاد دیده می‌شود؛ مثلا افرادی که زیاد سفر می‎کنند و مدام برنامه و محل خواب‎شان تغییر می‎کند، زیاد از این حالت‎ها شکایت دارند. در واقع نداشتن یک برنامه خواب منظم که بدن شما بتواند نسبت به آن سازگاری و مطابقت پیدا کند، می‌تواند منجر به بروز اختلالات خواب و چرخه خواب غیرطبیعی شود.

تأثیر دارو و ژنتیک 

او بر این باور است که مصرف برخی از داروها و موادمخدر نیز می‌تواند در فلج خواب نقش داشته باشد، به همین دلیل تأکید می‎کند که از مصرف دارو بدون تجویز پزشک به‎شدت پرهیز کنید.

اما از تأثیر ژنتیک بر این بیماری هم نمی‌توان به راحتی گذشت. بررسی‌ها نشان می‌دهد کسانی که بین اعضای خانواده افرادی دارند که به این عارضه دچار هستند، بیشتر این حالت‌ها را تجربه می‌کنند و این وضعیت در افرادی که دچار گرفتگی عضلات پا هستند نیز، بیشتر است.

بیماری‌های روانی عامل بختک

مفیدی توضیح می‌دهد افرادی که از نوعی بیماری روانی از قبیل اختلال اضطراب، اختلال دوقطبی، افسردگی و بیماری اسکیزوفرنی رنج می‌برند، بیشتر در معرض وقوع فلج خواب هستند. این قبیل بیماری‌ها باعث اختلالاتی در روال طبیعی خواب و نوساناتی در عملکرد انتقال‌دهنده‌های عصبی (نوروترانسمیترها) می‌شوند و اغلب برای درمان آنها از داروهای روانپزشکی استفاده می‌شود که خود این داروها نیز می‌توانند احتمال وقوع فلج خواب را افزایش بدهند.

روش ساده برای درمان بختک

این متخصص بیماری‎های مغز و اعصاب می‎گوید: «روش مقابله با این حالت‎ها زیاد سخت نیست. بهترین حالت این است که وقتی احساس کردید این حالت در خواب به شما دست داده است، تلاش کنید انگشت پا یا دست‎تان را تکان بدهید. در واقع با این روش شما بر حرکت یک عضو بدن‎تان متمرکز شده‌اید و می‎توانید از حالت وحشتناکی که در آن قرار گرفته‎اید، رهایی پیدا کنید.»

اما این‌ همه درمان نیست و افرادی که زیاد به این عارضه دچار می‎شوند، تحت درمان دارویی قرار می‎گیرند.

قرص‌های خواب، داروهای مهارکننده انتخابی باز جذب سروتونین (SSRI) و داروهای ضدافسردگی سه حلقه‌ای در بیشتر موارد برای این گروه از بیماران تجویز می‎شود. این داروها را می‌توانید در صورتی که فلج خواب در شما به‎طور شدید اتفاق می‌افتد، استفاده کنید.

او تأکید می‎کند: «نکته مهم این است که به مقدار زیادی از خواب با کیفیت خوب 8ساعت در طول یک شب استفاده کنید. سعی کنید به پهلو بخوابید و استرس را کاهش دهید. اگر از قسمت‎های مکرر فلج خواب ناراحت هستید یا متوجه شده‎اید که آنها بر سایر قسمت‎های زندگی شما تأثیر می‎گذارند، ممکن است بهتر باشد به یک متخصص خواب مراجعه کنید که شما را معاینه کند.»

 

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه دیدگاه خود رو با ما در میان گذاشتید، خرسندیم.